Rajasthan રાજસ્થાન

Rajasthan રાજસ્થાન

ઉતારાની સંપૂર્ણ વ્યવસ્થા છે.
પુષ્કર
પુષ્કરને તીર્થસ્થાનોનું મુખ્ય સ્થળ માનવામાં આવે છે. જેમ પ્રયાગને "તીર્થરાજ" કહેવામાં આવે છે, તેવી જ રીતે આ તીર્થસ્થાનને "પુષ્કરરાજ" કહેવામાં આવે છે. પુષ્કરની ગણતરી પંચતીર્થ અને પંચ સરોવરોમાં થાય છે.
પુષ્કરના નામકરણ અંગે એવું કહેવાય છે કે બ્રહ્માજીના હાથમાંથી એક ફૂલ પડી ગયું હોવાથી આ સ્થળ પુષ્કર નામ પામ્યું હતું.
• પુષ્કર તળાવ ભારતના સૌથી પવિત્ર સ્થળોમાંનું એક છે.
• પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર, પુષ્કર તળાવ ભગવાન બ્રહ્મા દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું.
• તેમાં બાવન સ્નાનઘાટ છે. આ ઘાટોમાં વરાહ, બ્રહ્મા અને ગવ ઘાટ મહત્વપૂર્ણ છે.
• કાર્તિક શુક્લ એકાદશીથી પૂર્ણિમા સુધી અહીં વિશાળ મેળો ભરાય છે.
ગાંધી ઘાટ
અહીં, ઔરંગઝેબ અને જોધપુરના મહારાજ અજિત સિંહ વચ્ચેના યુદ્ધમાં, બંને પક્ષના સાત હજાર સૈનિકો શહીદ થયા હતા. અજમેરના ગવર્નર તહવ્વર ખાન વિજયી થયા અને ઉજવણી કરવા માટે તેમણે એક હજાર ગાયોની કતલની જાહેરાત કરી. આના પર રાજપૂતોએ ફરીથી લડાઈ કરી અને તાહવ્વુરને ભગાડી દીધા. વિજયની ઉજવણી માટે ગાયની પ્રતિમા સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી. આ જ પ્રતિમા આજે ગૌઘાટ પર હાજર છે.
ભગવાન બુદ્ધે અહીં બ્રાહ્મણોને બૌદ્ધ ધર્મમાં દીક્ષા આપી હતી.
જ્યેષ્ઠ પુષ્કરના દેવતા બ્રહ્માજી છે, મધ્ય પુષ્કરના દેવતા ભગવાન વિષ્ણુ છે અને કનિષ્ક પુષ્કરના દેવતા રુદ્ર છે. પુષ્કરનું મુખ્ય મંદિર બ્રહ્માજીનું મંદિર છે. જે પુષ્કર તળાવથી થોડા અંતરે આવેલું છે. મંદિરમાં ચતુર્મુખ બ્રહ્માજીની જમણી બાજુ સાવિત્રી અને ડાબી બાજુ ગાયત્રીનું મંદિર છે. નજીકમાં સનકાદીની બીજી પ્રતિમા છે અને એક નાના મંદિરમાં નારદજીની પ્રતિમા છે. એક મંદિરમાં હાથી પર બેઠેલા કુબેર અને નારદની મૂર્તિઓ છે.
પુષ્કરને સૌથી પૂજનીય દેવી ગાયત્રીનું જન્મસ્થળ પણ માનવામાં આવે છે. એવું કહેવાય છે કે યજ્ઞ શરૂ કરતા પહેલા બ્રહ્માજીએ તેમના પુત્ર નારદને તેમની પત્ની સાવિત્રીને બોલાવવા કહ્યું. જ્યારે સાવિત્રી નારદની સલાહ મુજબ જવા લાગી, ત્યારે નારદે તેમને ઋષિઓની પત્નીઓને પણ સાથે લઈ જવાની સલાહ આપી. આ કારણે સાવિત્રીને આવવામાં મોડું થયું. યજ્ઞના નિયમો અનુસાર, પત્નીની હાજરી જરૂરી હતી. આ કારણોસર ઇન્દ્રએ એક ગુર્જર કન્યાની શોધ કરી અને તેને ગાયના મોંમાં મૂકીને તેની પીઠમાંથી બહાર કાઢીને શુદ્ધ કરી અને તેના લગ્ન બ્રહ્મા સાથે થયા. આ કારણોસર તેનું નામ ગાયત્રી રાખવામાં આવ્યું. સાવિત્રી અહીં પહોંચી અને બ્રહ્માજીને ગાયત્રી સાથે બેઠેલા જોયા, તે ગુસ્સે થઈ ગઈ અને બ્રહ્માજીને શ્રાપ આપ્યો કે પુષ્કર સિવાય પૃથ્વી પર તમારું કોઈ મંદિર નહીં હોય.
• કુરુક્ષેત્ર નજીક અદ્રશ્ય થયા પછી, પૌરાણિક સરસ્વતી નદી ફરીથી અહીં વહે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે શ્રી રામે અહીં સ્નાન કર્યું હતું. લઘુ પુષ્કરના ગવ કુંડ સ્થળે, લોકો તેમના પૂર્વજો માટે ધાર્મિક વિધિઓ કરે છે.
પાંચસો વર્ષ પહેલાં નિમ્બાર્કાચાર્ય પરશુરામ દેવચાર્ય નજીકના નિમ્બાર્ક તીર્થથી દરરોજ અહીં સ્નાન કરવા આવતા હતા. વલ્લભાચાર્ય મહાપ્રભુએ અહીં શ્રીમદ્ ભાગવત કથાનું વર્ણન કર્યું હતું. ગુરુ નાનક દેવજીએ અહીં ગુરુ ગ્રંથ સાહિબનો પાઠ કર્યો હતો અને ૧૬૬૨માં ગુરુ ગોવિંદ સિંહે પણ ગૌઘાટ પર ધર્મસભા યોજી હતી. ૧૮૦૯ માં મરાઠા સરદારો દ્વારા તેનું પુનર્નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. આ એ સ્થાન છે જ્યાં ગુરુ ગોવિંદ સિંહે સંવત ૧૭૬૨ (૧૭૦૫ એડી) માં ગુરુ ગ્રંથ સાહિબનો પાઠ કર્યો હતો.

ખાણ (બ્રહ્માનંદસ્વામીનું જન્મસ્થાન)

Birth place of shree Bramhanand Swami